Śladami twórców literackich Podhala i Orawy
Od 1 października 2024 r. do 30 września 2025 r. Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu we współpracy z Miastem Trstená realizuje transgraniczny projekt pt. Śladami twórców literackich Podhala i Orawy. Projekt otrzymał dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg Polska-Słowacja 2021-2027.
Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie wartość całkowita tego projektu dla Związku Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu to 80 795,08 EUR, w tym:
-dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg Polska-Słowacja 2021-2027 wynosi 64 636,05 EUR, co stanowi 80% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie, tj. 80 795,08 EUR,
–współfinansowanie z budżetu państwa wynosi 8 079,50 EUR, co stanowi 10% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie,
-wkład własny wynosi 8 079,53 EUR, co stanowi 10% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie.
Miasto Trstená nie uczestniczy finansowo w realizacji tego projektu.
KRÓTKI OPIS PROJEKTU
Oba regiony: Podhale i Orawę łączą postacie ważne dla historii oraz życia kulturalnego całego pogranicza polsko – słowackiego: Władysław Orkan – polski pisarz i współzałożyciel Związku Podhalan oraz Pavol Országh „Hviezdoslav” – słowacki poeta, dramatopisarz, tłumacz literatury polskiej na język słowacki. Ci XIX-wieczni twórcy oraz ich dorobek nadal pozostają jednak mało znane wśród mieszkańców i turystów z obu krajów. Nie zdajemy sobie sprawy jaką rolę odegrał Orkan i „Hviezdoslav” w kształtowaniu współczesnego pogranicza oraz jak bardzo wskazówki zawarte w ich dziełach są dla nas nadal aktualne. Wszystko to uniemożliwia po obu stronach granicy polsko-słowackiej pełne wykorzystanie potencjału posiadanego dziedzictwa kulturowego związanego z ww. twórcami, ich dziełami i miejscami zamieszkania. Dlatego partnerzy projektu: Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu oraz Miasta Trstená podjęli się realizacji działań, które pozwolą na zachowanie, udostępnienie i promocję transgranicznego dziedzictwa kulturowego związanego z postaciami Władysława Orkana i P. O. „Hviezdoslava”.
CO CHCEMY OSIĄGNĄĆ?
Głównym celem projektu jest pełniejsze wykorzystanie potencjału posiadanego dziedzictwa związanego z życiem i twórczością Władysława Orkana i P. O. „Hviezdoslava” w kulturze i zrównoważonej turystyce pogranicza polsko-słowackiego.
Celami szczegółowymi są:
1) zachowanie, udostępnienie i promocja transgranicznego dziedzictwa kulturowego związanego z postaciami Władysława Orkana i P. O. „Hviezdoslava” m.in. poprzez zrewitalizowanie przestrzeni publicznej Rynku w Czarnym Dunajcu i budowę ławeczki Władysława Orkana.
2) Zwiększenie świadomości i aktywizacja społeczności lokalnych pogranicza polsko słowackiego w zakresie postaci historycznych.
3) Rozwój turystyki literackiej w regionie.
DO KOGO ADRESOWANY JEST PROJEKT?
Projekt adresowany jest do:
-mieszkańców z obszaru wsparcia projektu po polskiej i słowackiej stronie – w szczególności terenu Miasta i Gminy Czarny Dunajec (ok. 22 tys. osób) oraz Miasta Trstená (ok. 7 tys. mieskzańców),
-osób przyjezdnych odwiedzających pogranicze polsko-słowackie.
JAKIE ZAPLANOWALIŚMY ZADANIA?
Zadanie 1
WYKONANIE POMNIKA – ŁAWECZKI WŁADYSŁAWA ORKANA NA RYNKU W CZARNYM DUNAJCU
W ramach zadania wykonana zostanie mała inwestycja polegająca na budowie pomnika – ławeczki Władysława Orkana na Rynku w Czarnym Dunajcu.
Prace inwestycyjne obejmować będą kilka etapów, których efektem końcowym będzie wykonanie odlewu Władysława Orkana z brązu.
Odlew posadowiony zostanie na ławce, która służyć będzie mieszkańcom pogranicza i turystom. Inwestycja
Zadanie 2
WARSZTATY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY „W PRACOWNI ARTYSTY: JAK POWSTAJE POMNIK WŁADYSŁAWA ORKANA”
W ramach zadania dla dzieci i młodzieży zorganizowane zostaną warsztaty pn. „W pracowni artysty: Jak powstaje pomnik Władysława Orkana”.
W warsztatach weźmie udział 20 dzieci z Polski + 2 opiekunów i 20 dzieci ze Słowacji + 2 opiekunów. W trakcie zajęć dzieci i młodzież z Polski i ze Słowacji poznają tajniki rzeźbiarstwa na przykładzie pomnika Władysława Orkana. Warsztaty poprowadzi artysta-rzeźbiarz.
Zadanie 3
WIZYTA STUDYJNA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY „ŚLADAMI TWÓRCÓW LITERACKICH PODHALA I ORAWY”
W ramach zadania zorganizowana zostanie wizyta studyjna dla dzieci i młodzieży „Śladami twórców literackich Podhala i Orawy”. W wizycie weźmie udział 20 dzieci z Polski + 2 opiekunów i 20 dzieci ze Słowacji + 2 opiekunów. W trakcie wizyty jej uczestnicy zwiedzą miejsca związane z życiem i twórczością twórcach literackich będących bohaterami niniejszego projektu: Władysław Orkana i P.O Hviezdoslava, tj: Orkanówkę – Muzeum Biograficzne Władysława Orkana w Porębie Wielkiej, Gajówkę Hviezdoslava w Orawskiej Polhorze, gdzie mieści się muzeum poświęcone Pavlovi Országhowi „Hviezdoslavovi” oraz Rynek w Czarnym Dunajcu, gdzie znajdować się będzie ławeczka Władysława Orkana i gdzie twórca podczas Zjazdu Podhala, który tu się odbywał, wygłosił legendarne „Wskazania dla synów Podhala”. Informacje uzyskane przez dzieci i młodzież w trakcie wizyty staną się podstawą do opracowania pytań w ramach polsko-słowackiego konkursu wiedzy o życiu i twórczości Władysława Orkana i P. O „Hviezdoslava”, który zorganizowany zostanie na zakończenie wizyty. Dla uczestników przewidziano upominki.
Zadanie 4
INSCENIZACJA PN. „ORKAN I „HVIEZDOSLAV” – JEDYNA TAKA ROZMOWA O WARTOŚCIACH NIEPRZEMIJAJĄCYCH” POŁĄCZONĄ Z ODSŁONIĘCIEM ŁAWECZKI WŁADYSŁAWA ORKANA NA RYNKU W CZARNYM DUNAJCU
Po zakończeniu działań inwestycyjnych, w ramach zadania zorganizowana zostanie na Rynku w Czarnym Dunajcu przy ławeczce Władysława Orkana inscenizacja pn. „Orkan i „Hviezdoslav” – jedyna taka rozmowa o wartościach nieprzemijających”. W ramach wydarzenia uroczyście odsłonięta zostanie ławeczka Władysława Orkana na rynku w Czarnym Dunajcu. Następnie odbędzie się inscenizacja skierowana zarówno do mieszkańców, jak i turystów, której głównym tematem będą tzw. „Wskazania dla synów Podhala” wygłoszone w 1922 roku na
rynku w Czarnym Dunajcu przez Władysława Orkana. W działaniu weźmie 50 osób z Polski i ze Słowacji.
Ponadto Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu będzie realizował działania związane z komunikacją i obsługą projektu.
JAKIE BĘDĄ EFEKTY?
-rewitalizacja zabytkowego i turystycznego centrum Miasta Czarny Dunajec poprzez budowę ławeczki Władysława Orkana,
-stworzenie przestrzeni publicznej opartej na lokalnym dziedzictwie kulturowym, która z jednej strony pozwoli na aktywizację lokalnej społeczności, a z drugiej strony będzie stanowiła element turystyki literackiej w tym regionie,
-poszerzenie wiedzy mieszkańców pogranicza i turystów na temat Władysława Orkana i P. O. „Hviezdoslava”
-wzmocnienie roli kultury i zrównoważonej turystyki w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym, innowacjach społecznych tego regionu pogranicza.
JAK SIĘ Z NAMI SKONTAKTOWAĆ?
Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu (Beneficjent) Ul. Piłsudskiego 2
Czarny Dunajec 34-470
zpczarnydunajec@op.pl
www.zwiazek-podhalan.com
Osoba do kontaktu: Jan Paweł Haberny i Katarzyna Hajnos-Haberny
Mesto Trstená
Ul. Bernolákova 96/8
msu@trstena.sk
www.trstena.sk
Osoba do kontaktu: Mgr. Katarína Matušíková
/
Po stopach literárnych tvorcov Podhalia a Oravy
Od 1. októbra 2024 do 30. septembra 2025 realizuje Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu v spolupráci s mestom Trstená cezhraničný projekt s názvom „Po stopach literárnych tvorcov Podhalia a Oravy”. Projekt získal finančné prostriedky z Európskeho fondu regionálneho rozvoja Európskej únie v rámci programu Interreg Poľsko – Slovensko 2021-2027.
Podľa žiadosti o financovanie je celková hodnota tohto projektu pre Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu – 80 795,08 EUR, vrátane: – finančných prostriedkov EÚ z Európskeho fondu regionálneho rozvoja v rámci programu Interreg Poľsko-Slovensko 2021-2027 je 64 636,05 EUR, čo predstavuje 80 % oprávnených nákladov v projekte, t. j. 80 795,08 EUR,
– spoločné financovanie zo štátneho rozpočtu 8 079,50 EUR, čo predstavuje 10 % oprávnených nákladov v projekte,
– vlastný príspevok – 8 079,53 EUR, čo predstavuje 10 % oprávnených nákladov v projekte, Mesto Trstená sa finančne nepodieľa na realizácii tohto projektu.
STRUČNÝ OPIS PROJEKTU
Oba regióny: Podhalie a Oravu spájajú osobnosti dôležité pre históriu a kultúrny život celého poľsko-slovenského pohraničia: Władysław Orkan, poľský spisovateľ a spoluzakladateľ Zväzku Podhaľanov, a Pavol Országh „Hviezdoslav”, slovenský básnik, dramatik a prekladateľ poľskej literatúry do slovenčiny. Títo umelci 19. storočia a ich diela však zostávajú medzi miestnymi obyvateľmi a turistami z oboch krajín málo známi. Neuvedomujeme si, akú úlohu zohrali Orkán a „Hviezdoslav” pri formovaní moderného pohraničia a nakoľko je pre nás poslanie obsiahnuté v ich dielach aktuálne aj dnes. To všetko znemožňuje na oboch stranách poľsko
slovenskej hranice plne využiť potenciál kultúrneho dedičstva spojeného s uvedenými umelcami, ich dielami a miestami, kde bývali. Preto sa partneri projektu: Zväzok Podhaľanov pobočka podhaľských goralov v Czarnom Dunajci a mesto Trstená rozhodli zrealizovať aktivity, ktoré umožnia zachovanie, sprístupnenie a propagovanie cezhraničného kultúrneho dedičstva
spojeného s osobnosťami Władysława Orkana a P. O. „Hviezdoslava”.
ČO BY SME CHCELI DOSIAHNUŤ?
Hlavným cieľom projektu je plne využiť potenciál existujúceho dedičstva súvisiaceho so životom a dielom Władysława Orkana a P. O. „Hviezdoslava” v kultúre a udržateľnom cestovnom ruchu poľsko-slovenského pohraničia.
Špecifickými cieľmi sú:
1) zachovanie, sprístupnenie a propagácia cezhraničného kultúrneho dedičstva spojeného s osobnosťami Władysława Orkana a P. O. „Hviezdoslava”, okrem iného prostredníctvom revitalizácie verejného priestoru námestia v Czarnom Dunajci a osadenia lavičky Władysława Orkana.
2) Zvýšenie povedomia a aktivizácia miestnych komunít v polsko-slovenskom pohraničí v súvislosti s historickými osobnosťami.
3) Rozvoj literárneho turizmu v regióne.
PRE KOHO JE PROJEKT?
Projekt je adresovaný:
-obyvateľom z programovej oblasti na poľskej a slovenskej strane – najmä z oblasti mesta a obce Czarny Dunajec (cca 22 tis. obyvateľov) a mesta Trstená (cca 7 tis. obyvateľov),
-návštevníkom poľsko-slovenského pohraničia.
AKÉ ÚLOHY SME SI NAPLÁNOVALI?
Úloha 1
VÝSTAVBA POMNÍKA – LAVIČKY WŁADYSŁAWA ORKANA NA NÁMESTÍ V CZARNOM DUNAJCI
V rámci úlohy bude zrealizovaná malá investícia spočívajúca vo vybudovaní pomníka – lavičky Władysława Orkana. Investičné práce budú prebiehať v niekoľkých etapách, ktorých koncovým výsledkom bude zhotovenie bronzového odliatku sochy Władysława Orkana. Odliatok bude umiestnený na lavičke, ktorá bude slúžiť obyvateľom pohraničia a turistom.
Úloha 2
WORKSHOPY PRE DETI A MLÁDEŽ „V ATELIÉRI UMELCA: AKO VZNIKÁ POMNÍK WŁADYSŁAWA ORKANA”
V rámci tejto úlohy bude zorganizovaný workshop pre deti a mládež s názvom „V ateliéri umelca: Ako vzniká pomník Władysława Orkana”, Na workshope sa zúčastní 20 detí z Poľska + 2 osoby pedagogického dozoru a 20 detí zo Slovenska + 2 osoby pedagogického dozoru. Počas workshopu sa deti a mládež z Poľska a Slovenska naučia tajomstvám sochárstva na príklade pomníka Władysława Orkana. Workshop bude viesť umelecký sochár.
Úloha 3
ŠTUDIJNÁ NÁVŠTEVA PRE DETI A MLÁDEŽ „PO STOPÁCH LITERÁRNYCH TVORCOV PODHALIA A ORAVY”
V rámci úlohy bude zorganizovaná študijná návšteva pre deti a mládež „Po stopách literárnych tvorcov Podhalia a Oravy“. Na návšteve sa zúčastní 20 detí z Poľska + 2 osoby pedagogického dozoru a 20 detí zo Slovenska + 2 osoby pedagogického dozoru. Počas návštevy účastníci navštívia miesta spojené so životom a dielom literárnych tvorcov, ktorí sú hrdinami tohto projektu: Władysława Orkana a P.O. Hviezdoslava, t. j.: Orkanówku – Biografické múzeum Władysława Orkana v Porębe Wielkej, Hviezdoslavovu hájovňu v Oravskej Polhore, kde sa nachádza múzeum venované Pavlovi Országhovi „Hviezdoslavovi“, a námestie v Czarnom Dunajci, kde sa bude nachádzať lavička Władysława Orkana a kde autor predniesol svoje legendárne „Rady pre synov Podhalia” počas Podhaľského kongresu, ktorý sa tu konal. Informácie, ktoré deti a mládež získajú počas návštevy, sa stanú základom pre otázky v polsko-slovenskej súťaži o živote a diele Władysława Orkana a P. O. „Hviezdoslava”, ktorá bude zorganizovaná na záver návštevy. Pre účastníkov budú pripravené darčeky.
Úloha 4
INSCENÁCIA S NÁZVOM „ORKAN A „HVIEZDOSLAV” – JEDINÝ TAKÝ ROZHOVOR O NEPOMINUTEĽNÝ SPOJENÝ S ODHALENIE LAVIČKY WŁADYSŁAWA ORKANA NA NÁMESTÍ V ČIERNOM DUNAJCI
Po ukončení investičných aktivít sa na námestí v Czarnom Dunajci uskutoční inscenácia pri lavičke Władysława Orkana s názvom „Orkan a Hviezdoslav” – jediný taký rozhovor o
nepominuteľných hodnotách“. V rámci podujatia bude slávnostne odhalená lavička Władysława Orkana na námestí v Czarnom Dunajci.
Následne sa bude konať inscenácia adresovaná obyvateľom aj turistom, jej hlavnou témou budú tzv. „Rady pre synov Podhalia“ prednesené Władysławom Orkanom v roku 1922 na námestí v Czarnom Dunajci. Na aktivite sa zúčastní 50 osôb z Poľska a Slovenska.
Okrem toho bude Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu, vykonávať činnosti súvisiace s komunikáciou a riadeniem projektu.
AKÉ BUDÚ VÝSLEDKY?
-revitalizácia historického a turistického centra mesta Czarny Dunajec prostredníctvom výstavby lavičky Władysława Orkana,
-vytvorenie verejného priestoru založeného na miestnom kultúrnom dedičstve na tomto mieste, ktorý na jednej strane umožní aktivizáciu miestnej komunity a na druhej strane bude predstavovať prvok literárnej turistiky v tomto regióne,
-rozšírenie vedomosti obyvateľov pohraničia a turistov o Władysławovi Orkanovi a P. O. „Hviezdoslavovi”,
-posilnenie úlohy kultúry a trvalo udržateľného cestovného ruchu v ekonomickom rozvoji, sociálnej inklúzii a sociálnych inováciách tohto prihraničného regiónu.
AKO NÁS MÔŽETE KONTAKTOVAŤ?
Związek Podhalan Oddział Górali Podhalańskich w Czarnym Dunajcu (Prijímateľ) Ul. Piłsudskiego 2
34-470, Czarny Dunajec
zpczarnydunajec@op.pl
www.zwiazek-podhalan.com
Kontaktná osoba: Jan Paweł Haberny i Katarzyna Hajnos-Haberny
Mesto Trstená
Ul. Bernolákova 96/8
msu@trstena.sk
Kontaktná osoba: Mgr. Katarína Matušíková
